Bruisende hub voor kennisgroei en kansrijke verdienmodellen voor voedselbossen en overige agroforestry

Aanvragers: Koperwiek BV en Vereniging Voedsel uit het Bos

Locatie: Burg. Smitweg 6, Hazerswoude-Dorp

Websites: https://koperwiek.com en https://voedseluithetbos.nl

Type project: Impact

Thema’s: Voedzame regio en Beleefbare regio

Startdatum: 1 november 2025

Einddatum: 30 oktober 2027

Totale kosten: € 324.800

Subsidie: € 125.000

Samenvatting:

Kwekerij Koperwiek is een kwekerij met een missie. De oprichters hebben het doel om de landbouwtransitie richting vernieuwende vormen van landbouw, die biodiversiteit versterken, schaal en vleugels te geven. Het is inmiddels een forse kwekerij die op regeneratieve wijze serieuze hoeveelheden houtig plantgoed voor deze landbouwtransitie levert. Hierbij hanteert de kwekerij een aantal belangrijke kernwaarden: transparantie, open data, samenwerken, kennisgroei en vertrouwen.

De Koperwiek wil in dit project één van haar gebouwen in dit project omvormen tot een multifunctioneel kenniscentrum met ruimte voor startups, ontmoetingen, pilots, cursussen, verwerking en catering zodat bestaande boeren en kwekers en de vernieuwers elkaar kunnen ontmoeten, van elkaar kunnen leren en zo samen de landbouwtransitie de volgende fase in kunnen brengen en boeren weer hoop geven en een steun in de rug bij hun veranderproces.

De Koperwiek brengt niet alleen een centraal gelegen pand in, maar heeft ook een deel van de kwekerij ingericht als voedselbos- en agroforestry proeftuin van ca. 1ha. Bij uitstek geschikt om in te zetten voor inspiratie, voorlichting en educatie.

Vereniging Voedsel uit het Bos (VUHB) is een landelijke vereniging van inmiddels meer dan 450 leden. Deze leden zijn soms natuurliefhebber, soms eigenaar van een voedselbos, soms professioneel bij voedselbossen en agroforestry betrokken, maar allemaal diep gemotiveerd om de Nederlandse landbouw weer biodiverser te maken, bodems weer op te bouwen en ons voedsel gezonder en gifvrij. De missie van de vereniging is om richting 2050 10% van het landbouwareaal om te vormen tot voedselbossen en andere agroforestry en haar leden daarbij te ondersteunen met kennis, educatie, communityvorming en projecten. De vereniging heeft al een vrij ver ontwikkeld online platform waar men het eigen voedselbos kan plaatsen en monitoren. Daarnaast (hier komen we verderop in de tekst op terug) heeft VUHB hier een, ook met POP3 fondsen gefinancierd- agroforestry inspiratie-receptentool op ontwikkeld dat in dit project opnieuw kan worden ingezet(https://voedseluithetbos.nl/recepten). In iedere provincie zijn er werkgroepen actief. Natuurlijk ook in Zuid-Holland. Alleen dit jaar hebben er al drie bijeenkomsten plaatsgevonden. Tenslotte is de vereniging een ervaren opleidingscentrum op het gebied van voedselbossen.

Met deze nieuwe locatie krijgt VUHB haar landingsplek, waar ze haar missie richting de landbouw en korte keten handen en voeten gaat geven en na afloop een groot deel van haar cursussen kan programmeren. VUHB staat in dit project aan de lat voor de inhoudelijke programmering.

De kern van onze aanpak wordt gevormd door vijf pilots met een bewuste menging van vier doelgroepen

  1. Met kwekers onderzoeken en testen hoe ook zij op een regeneratieve wijze bomen, struiken en meerjarige planten kunnen kweken voor voedselbossen, agroforestry en eetbare tuinen.
  2. Met melkveehouders onderzoeken hoe zij hun bedrijf extensiever kunnen maken met (voeder)hagen, en diverser met nieuwe teelten op basis van bomen en struiken.
  3. Met akkerbouwers onderzoeken hoe zij voedselbossen, hagen, strokenteelt en agroforestry in kunnen zetten op hun land.
  4. Met boeren, al actieve vernieuwers en verwerkende en verkopende ondernemers verkennen van mogelijkheden over oogst, afzet en vermarkting van ook soms hele nieuwe landbouwproducten voor de regio. Denk aan rijst of cranberry, of de bladeren van de uiensoepboom. Maar ook aan producten telen voor biobased bouwen of de bloemisterij, altijd in combinatie of gebaseerd op houtige gewassen.

De eerste drie pilots hebben als doel om boeren en kwekers  die nu nog niets of weinig met houtige gewassen doen op te leiden en te begeleiden richting hun eerste experimenten met nieuwe teelten, producten en landinrichting. In het eerste jaar inspireren we hen en leiden we hen op. In het tweede jaar hopen we in iedere groep een ondernemer te hebben gevonden die daadwerkelijk een eerste experiment wil doen. Wij kunnen in dit project geen geld reserveren voor de uitvoeringskosten van die experimenten, maar kunnen deze boeren wel begeleiden met een ontwerp, en richting wet- en regelgeving en eventuele ondersteuning met subsidies. Ook zullen we in elke pilot zoveel mogelijk de overige bestaande gebiedsactoren betrekken. Denk aan waterschappen, gemeenten en de provincie.

De laatste twee pilots hebben als doel om product-marktcombinaties te ontwikkelen. Ook hier brengen we de verschillende bloedgroepen zoveel mogelijk bij elkaar om samen een aantal inspirerende marktkansen te verkennen. De kansen zijn namelijk talrijk. Zeker in dit gebied. Denk bijvoorbeeld aan een vernieuwend product, een nieuw soort markt, het ontwikkelen van receptuur of zaken als onderzoek doen naar kwaliteitsborging of een regiokeurmerk. 

Oordeel van de LAG:

De realisatie van de kennishub zal een aantrekkende werking hebben op andere ondernemers die hun bedrijfsactiviteiten in de nieuwe ruimte kunnen uitoefenen. 

Het project richt zich op het ondersteunen van gangbare agrarische bedrijven om om te schakelen c.q. hun bedrijfsvoering aan te passen, te verduurzamen en klimaatbestendig te maken en nieuwe verdienmodellen te ontwikkelen.

De opzet gaat uit van duurzame energievoorziening en zoveel mogelijk hergebruik van materialen. De hele opzet draagt bij aan zowel de subthema’s nieuwe vormen van voedselproductie als voedseleducatie binnen het hoofdthema Voedzame regio.

Er is straks een centrale plek waar boeren, andere plattelandsondernemers en burgers kennis en inspiratie kunnen opdoen rond nieuwe agrarische verdienmodellen op het gebied van voedselbossen en agroforestry. 

De samenwerking tussen een lokale start-up, De Koperwiek, en een landelijke organisatie, Stichting Voedsel uit het Bos, die al langer actief is en al beschikt over een groot netwerk, kan zorgen voor zowel een goede lokale inbedding als een landelijke uitstraling. Duidelijk is dat beide partijen zich met passie inzetten. 

De opzet is ambitieus, maar de aanpak is in de beginfase relatief kleinschalig en daarmee meer realistisch qua haalbaarheid.